Bomen als bouwsteen voor toekomst-bestendige landbouw

Wat begon als een zoektocht naar een andere manier van landbouw bedrijven, groeide uit tot een onderneming die agroforestry in Nederland concreet toepasbaar maakt. Vanuit Agroforestrysupplies werkt Sjef Van Dongen samen met zijn vrouw Wilma van Dongen aan de teelt, levering en aanleg van meerjarige gewassen voor boeren, provincies, burgercollectieven en particuliere voedselbossen. Met steun van het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL) en begeleiding van EVO Kompas kon het bedrijf investeren in verdere uitbreiding van die missie.

Van Fruitz for Life naar AgroforestrySupplies

De basis van het bedrijf ligt bij Fruitz for Life, waarmee Sjef en Wilma in 2008 begonnen. Vanuit die onderneming verschoof de focus geleidelijk naar grootschalige agroforestry-projecten. In 2023 werd die ontwikkeling ondergebracht in AgroforestrySupplies BV.

“AgroforestrySupplies is eigenlijk onze werkmaatschappij,” legt Sjef uit. “In de kern zijn we een kwekerij van gewassen die geschikt zijn voor agroforestry in Nederland, maar we doen meer dan alleen plantgoed leveren. We verzorgen ook het ontwerp, de levering van plantmateriaal, de aanleg en begeleiding.” Daarmee bestrijkt AgroforestrySupplies vrijwel de hele keten. Het bedrijf werkt voor een brede groep klanten: van agrariërs tot provincies, burgercollectieven en particuliere voedselbossen.

Agroforestry als verdienmodel én ecologische structuur

Volgens Sjef is agroforestry veel meer dan alleen bomen planten. “Het is een vorm van landbouw waarbij je meerjarige gewassen, zoals bomen en struiken, combineert met je bestaande bedrijfsvoering. Die gewassen produceren voedsel, nemen CO₂ op en dragen bijvoorbeeld fruit of noten. Dat kan naast je huidige bedrijf blijven bestaan, terwijl je op een klein deel van je land zulke systemen toevoegt. Juist die combinatie maakt het interessant voor boeren. Je maakt je bedrijf diverser; het versterkt de ecologie op je bedrijf en zorgt voor verbreding van je inkomsten.”

Agroforestry kan daarbij verschillende functies vervullen. In de basis draait het om productie voor menselijke consumptie, zoals fruit en noten. Daarnaast ziet Sjef in Nederland een groeiende rol voor voederbomen, waarbij bomen zo worden ingezet dat vee ervan kan eten. Ook zijn er systemen die vooral ecologische waarde toevoegen, bijvoorbeeld als groenstrook of landschappelijke structuur. “Boeren krijgen vaak vergoedingen voor dit soort ecologische stroken. Je kunt die standaard inrichten, maar je kunt ze ook eetbaar maken voor je vee of voor mensen. Voor de stappen die wij als bedrijf zetten, is financiering essentieel"

Een financiering die past bij de missie

Bijzonder aan dit traject is dat het eerste contact niet vanuit AgroforestrySupplies kwam, maar vanuit het fonds zelf. “Eigenlijk belde het IDL ons,” vertelt Sjef. “Ze hadden van ons gehoord in de media en hoe wij als bedrijf bezig waren. Dat was wel een leuke manier om in contact te komen.” Al snel bleek dat de doelen goed op elkaar aansloten. “Onze missie sluit eigenlijk naadloos aan op wat het IDL wil verwezenlijken. Wij willen agroforestry toegankelijk en toepasbaar maken, en daar zijn investeringen voor nodig. Voor de stappen die wij als bedrijf zetten om die ontwikkeling mogelijk te maken, is financiering gewoon essentieel.”

Rob van Eijck, fondsmanager IDL: “Bij AgroforestrySupplies zie je een ondernemer die niet alleen een goed idee heeft, maar ook een enorme executiekracht om zaken naar de praktijk te brengen en op te schalen. Agroforestry vraagt om investeringen die zich pas over langere tijd terugverdienen, en dat maakt het voor traditionele financiers vaak lastig. Juist daar kunnen wij het verschil maken. Met deze financiering geven we ruimte aan een ontwikkeling die nog in opbouw is en die een duidelijke rol kan spelen in hoe we landbouw in Nederland toekomstbestendig maken.”

De rol van EVO Kompas

Hoewel het inhoudelijke verhaal vanaf het begin klopte, ervoer Sjef het aanvraagproces als complex. Sjef: “Ik vond het toch wel een vrij complexe procedure. Ook al klopt het verhaal, het is niet eenvoudig om het goed op papier te krijgen. Daarom schakelden we de hulp in van adviesbureau EVO Kompas. Zij weten gewoon hoe het werkt en met een paar gesprekken kregen we alles snel en in de juiste vorm op papier.”

“Zonder die hulp is dat best lastig. Het is een beetje zoals met een belastingaangifte: je kunt het zelf doen, maar iemand die er dagelijks mee werkt weet precies hoe het moet. Dat geldt hier eigenlijk ook. Ik kijk vooral naar mijn eigen bedrijf, maar zij weten beter waar zo’n regeling voor bedoeld is en kennen de ontwikkelingen in de sector. Dat helpt enorm.”

Erik VAN DEN OORD, EVO Kompas: “Bij AgroforestrySupplies lag er inhoudelijk een sterk en doordacht verhaal, maar de uitdaging zat in het vertalen daarvan naar een financierbare propositie. Agroforestry past niet binnen de standaard kaders, dus je moet goed kunnen onderbouwen hoe het verdienmodel werkt en hoe de investeringen zich ontwikkelen in de tijd. Samen met Sjef hebben we het plan aangescherpt en zo opgebouwd dat het voor het fonds helder en overtuigend werd. Dan zie je dat er wél ruimte ontstaat om dit soort vernieuwende initiatieven te financieren.”

Investeren in langdurige gewassen

De financiering via IDL werd onder meer ingezet voor de uitbreiding van agroforestrysystemen en de verduurzaming van de bedrijfsvoering. Sjef: “We hebben geïnvesteerd in energie, zoals zonnepanelen en accusystemen. Ook hebben we extra kassen gerealiseerd en een groot deel van de financiering gebruikt voor de uitbreiding van agroforestrysystemen. Dat zijn eigenlijk de drie componenten waar het geld voor gebruikt is. Voor ons gaat het daarbij niet alleen om de groei van het eigen bedrijf, maar ook om het verder opbouwen van de sector. De bomen die wij opkweken en leveren, vormen weer de basis voor nieuwe agroforestryprojecten bij klanten.”

Laten zien dat het kan

Sjef vindt het belangrijk om zichtbaar te maken hoe agroforestry in de praktijk werkt en wat het oplevert. “Wij zijn hier bezig met het aanleggen en beheren van die systemen. Voor mij is het belangrijk om te laten zien dat het kan en hoe het werkt. De theorie is er, maar er zijn nog niet zoveel mensen die het ook echt toepassen.”

Daarom maakt AgroforestrySupplies de systemen en resultaten zo concreet mogelijk. “Je kunt hier zien hoe zo’n systeem eruitziet. We doen ook metingen, zodat we kunnen aantonen wat het effect is en hoe je het aanpakt. Daarmee proberen we een belangrijke drempel weg te nemen: het idee dat agroforestry vooral veel tijd kost. Een van de belangrijkste redenen om het niet te doen, is dat het lang lijkt te duren. Veel mensen denken: je plant een boom en bent tien of vijftien jaar verder. Dat beeld klopt deels. Het hangt er ook vanaf hoe je het aanpakt. Door te werken met snelle soorten en slimme manieren van beheer kun je al eerder resultaat zien.”

One planet, plant it

De langetermijnvisie van het bedrijf vat Sjef samen in één motto: One planet, plant it. Sjef: “Wij denken dat als we op wereldschaal, zeker op strategische plekken, bomen gaan planten, we de aarde kunnen herstellen. Als je bomen plant, produceer je zuurstof, leg je CO₂ vast als biomassa, stabiliseer je de bodem en trek je regen aan. En als je er dan ook nog voedsel vanaf kunt halen voor mensen en dieren, dan klopt het hele plaatje. Wij werken daarin samen met onder meer het Louis Bolk Institute en hebben contacten in heel Europa. De praktijk blijft leidend: uiteindelijk willen we vooral laten zien dat het kan.”